K ức một thời

 

Chiều chiều my phủ Hải Vn,

Chim ku ghềnh đ ngẩm thn lại buồn

Buồn ring rồi lại tủi thầm

Hai tay o vải ướt đầm cả hai

 

Hải Vn một địa danh qu ấn tượng v nổi tiếng bởi đy c ngọn đo hiểm trở trn con đường xuyn Việt, m trước thng 6/2005 ai muốn vo nam ra bắc bằng đường bộ đều phải đi qua. Một ngọn đo di chừng 21 km quanh co cheo leo một bn l sườn ni cheo leo cn một bn l vực thẳm ngt ngn đến tận biển. Quanh năm my m lng đng  nn dn gian cn gọi l Ải Vn. Khng những thế trn đỉnh đo c di tch lịch sử  l Hải Vn quan với dng chữ Thin hạ đệ nhất hng quan được xy dựng từ triều đại nh Trần v  vua Minh Mạng trng tu vo năm Bnh Tuất 1826.  

 Về mặt địa l, đy l nhnh ni cuối cng của dy Trường Sơn đm ra biển Đng v tạo ranh giới tự nhin giữa hai vng Thừa Thin- Huế v Đ nẵng.

 Vng đất nầy trước kia l chu v chu R của Chămpa. Năm Bnh Ngọ (1306), vua Chămpa l Chế Mn (Jaya Shinhavarman III ) đ đem vng đất ny lm snh lể để cưới em gi vua Trần Anh Tng l cng cha Huyền Trn. V dy ni ny trở thnh bin giới tự nhin của hai quốc gia thời by giờ: Đại Việt-Chămpa.

Thuở đầu tin để vượt qua đỉnh ni quanh năm sương m che phủ ny, mt sạn đạo được hnh thnh  v mi đến thời nh Nguyễn, vua Minh Mạng  cho lm một con đường đng nghĩa l con đường. Tuy vậy vẫn muốn vượt qua nơi ny vẫn cn l nổi m ảnh cho khch lữ hnh. Vy nn mới c cu dao truyền tụng:

Đi bộ th khiếp Hải Vn,

Đi thuyền th khiếp sng thần hang Dơi

 Qua  đo, dừng chn trn đỉnh Hải Vn ngắm trời my non nước, đẹp đến nao lng du khch. Cng với con đường bộ đẹp như tranh vắt qua dy ni. Từ trn cao phng tầm mắt nhn xuống chn ni xa mờ nhấp nh l một con đường xe lửa men theo triền ni quanh co lc ẩn lc hiện cũng được hnh thnh từ những năm 1899 dưới thời Php đ hộ.

Ngy xưa, khi dừng chn trn đỉnh đo, nhn xuống đường xe lửa ti mơ ước lm sao xuống được đ để chim ngưỡng vẻ đẹp của con đường sắt quanh co khc khuỷu hiểm trở v tm hiểu xem n chạy từ đu đến đu xuyn qua ni như thế no! Nhưng mi cũng chỉ l ước mơ.

V thế rồi,

Thng 8/1976,  học xong đại học. Thay v đi dạy theo chuyn mn được đo tạo. Ti lại đi lm cng nhn đường sắt.  Một sự lựa chọn trong ngổn ngang rối bời. Thm vo đ l nổi buồn, v  cuối cng cho một mối tnh thơ mộng l sự tan vỡ khng đng c. Ti bỏ lại sau lưng sự nu ko bằng những giọt nước mắt. Trả lại quyết định phn cng của tổ chức, lặng lẽ dứt o ra đi.

Đng lc ny, ngnh đường sắt đang trong giai đoạn nước rt để sớm thng đường Thống nhất bắc nam. Nn tuyển cng nhn rất nhiều. Khng cn cch no để mưu sinh trước hết l tự nui chnh mnh. Ti nộp đơn xin đi lm cng nhn cầu đường đường sắt.

Một bước ngoặt cuộc đời.

Sau một thời gian ngắn ở tại ga Lin Chiểu (nay đ xa tn). Trong số hng trăm cng nhn của Hạt Ốc lộ 14, khoảng 30 người được chọn ln đo Hải Vn, trong đ c ti. Khu gian Lăng C Lin Chiểu di chừng 22km băng qua đo Hải Vn. Được chia lm hai cung đường l cung đường Bi Kả v cung đường hầm Số Hai.

Ti trở thnh cng nhn của cung đường Bi Kả. Cung đường Bi Kả phụ trch 8km đường sắt từ Km 757 đến Km 765 (từ barrie Lăng C đến bắc hầm số 3).

Bi Kả lc ấy  chỉ l một ngi nh xy bằng đ từ thời Php thuộc cn st lại kh nguyn vẹn nhưng chi cht những vết đạn, nằm cạnh một con suối đầy lau lch hoang vu v hiu quạnh, theo cảnh bo th nơi đy vẫn cn đu đ bom  đạn st lại sau chiến tranh. Nn chng ti khng dm đi đu ngoi việc men theo lối mn đầy cỏ dại để xuống suối.  Lm cấp dưỡng, gc hầm, dưỡng lộ v rồi l cng nhn tuần đường ban đm đầu tin.

L cng nhn tuần đường, ti v cc đồng nghiệp của ti c nhiệm vụ đi bộ theo l trnh cung đường quản l suốt 24/24 giờ để kiểm tra mọi hư hỏng hay cc chướng ngại vật vi phạm khổ giới hạn lm ảnh hưởng an ton chạy tu. C nghĩa l mỗi ngy ti phải đi bộ 16km theo đng giờ giấc của từng ca. Khng đi trể về sớm hơn quy định v tun thủ quy trnh quy phạm. Thế l ước mơ ngy no muốn khm ph tm hiểu con đường sắt quanh co dưới chn đo ngy no nay trở thnh sự thực, hạnh phc dẫu c trong nổi đau vẫn l hạnh phc

Bi Kả năm ở vị tr km 762+500 ca đường sắt Thống nhất. Từ đy, những ngy trời nắng ro c thể nhn r đỉnh đo Hải Vn pha bắc, nhn được t chạy men theo sườn ni từ Lăng C ln hay từ Đ Nẵng ra. Ở đy heo ht c quạnh, buồn da diết đến quặn lng. Chỉ c tiếng ci tu của những chuyến tu qua lại. Nhưng rất t. V lc đ chưa c tu Thống nhất bắc nam m chỉ c những chuyến tu cng vụ v duy nhất chuyến tu chợ Đ Nẵng Huế m những thng ngy  cuối đời sinh vin, lũ chng ti như Đặng Chnh b3, Nguyễn Đăng Thạch b3, Nguyễn Hữu Tng A a2,  Trần Ln a2, Nguyễn Văn Thiện (anh ruột Nguyễn Văn Khanh a2) thường đi cha khng v. Ti v cc bạn Phan Chu Trinh 72 ra Huế học c nhiều kỷ niệm về cc chuyến đi tu cha ny.

Nếu  đường bộ qua Hải Vn được cho l nguy hiểm nhất nh trn Ql 1A. Th đường sắt Bắc Nam qua đo Hải Vn lại cực kỳ nguy hiểm khng km chỉ sau khu gian Khe Nt-Kim Lũ. C những vị tr m từ mp ngoi  đường rail chỉ cch vực thẳm khng qu một mt. Bn dưới hng chục mt l ghềnh đ với sng biển trắng xa. Cc kỹ sư về cầu đường sắt được đo tạo trong hay nước ngoi khi đến khảo st đường sắt qua đo Hải Vn đều bất ngờ, bởi thực tế hon ton xa lạ tri ngược với nhưng g về l thuyết kỹ thuật được gọi quy trnh quy phạm.

Với độ dốc cao cao đến 17/00  (mười bảy phần ngn, độ dốc đường sắt dng đơn vị phần ngn khc với đường bộ dng phần trăm) v rất nhiều đường cong lin tiếp tri chiều khng c độ ha hon (tri với điều kiện kỹ thuật bắt buộc), cc đường cong qua đo Hải Vn đa số c bn knh R≥100m, đi km cc thng số kỹ thuật như đường tn F, siu cao H, gia khoan, độ vuốt, độ sng đường v cng khắt khe với dung sai cho php. Băng qua cc con suối, hẻm ni hiểm trở l cc cầu vm được xy bằng đ từ thời Php thuộc. Trong hơn 22km chạy qua đo Hải Vn c 6 hầm xuyn ni, trong đ c hầm số 1 (dn địa phương gọi l hầm Sen v chạy qua kho xăng Shell Lin Chiểu. Thứ tự cc hầm nay đ thay đổi nay l hầm 14 theo l trnh bắc nam) di 945m đứng vị tr thứ nh sau hầm Babonaux ở đo Cả di 1197m. Duy nhất cy cầu sắt (cầu Bt Lồng).

Ngoi trời nắng như đổ lửa, bước vo hầm th tối đen cng gi hun ht. Nước từ nc hầm nhỏ giọt lạnh buốt như nước đ. Những ngy đầu chưa quen, vo hầm t ln t xuống hay vấp đ l chuyện bnh thường. Cc hầm khc l đường thẳng nn c thể nhn nh sng tự nhin cuối đường hầm, Ring hầm số 1 v số 6 l một đường cong nn nếu khng c cy đn tn hiệu hộ thn d chỉ đủ soi từng bước chn, th quả l khủng khiếp khi vượt qua gần cy số m khng c cht nh sng.

Đi tuần đường ban đm, nổi lo sợ lớn nhất đ l đn tn hiệu bị gi thổi tắt Những nhận thức về gi trị của ngọn lửa thời ngồi trong giảng đường đại học Huế  no văn minh nhn loại no l biểu hiện của sự sống. Thần Lửa Hephaistos (Vulcan, Hephaestos) l thần của cc vị thần trn đỉnh Olympus giờ mới thấy  đng khi m mẩm trong đm đen hay trong hầm tối như mực. Với  tuần đường ban đm như chng ti. Khng c nh đn d leo lt trong đm l mất tự tin đến lo sợ nếu khng ni l hi hng. May thay, điều ny t xảy ra với chng ti. V sau khi hay xảy ra sự cố tắt đn trong cc đm mưa bo. Chng ti được trang bị loại đn về tổng thể vẫn giống như cũ chỉ thm một ci bng đn che gi pha trong.

Tuần đường chống gậy đi  theo quy định đi một rail về một rail ai thuận bn no đi bn đ. Bnh thường trời yn gi lặng th khng c vấn đề g, cn những hm trời c gi nhất l ma mưa bo chng ti bm theo thanh rail b qua cầu vm. Thời đ sau chiến tranh nn lan can bị bom đạn ph gần hết chưa được khi phục. Những cơn gi nhất l gi ni,  khng như gi biển thổi vo, m o o đến từ nhiều pha cuốn theo những g theo luồng đi của gi. Mưa bo l nổi nhọc nhằn nhất của cng nhn đường sắt nhất l đoạn qua đo Hải Vn. Chng ti chia nhau từng cy số để kiểm tra 24/24 (gọi l chống lũ) để kịp thời tổ chức phng vệ đặt pho, cờ hay đn theo đng quy trnh quy phạm khi c sự cố như đ lăn, sụt đất đảm bảo an ton cho từng chuyến tu qua. Khẩu hiệu thời bấy giờ l sống bm cầu đường, chết kin cường dũng cảm.

Khắc nghiệt, vất v, tưởng đu một thằng sinh vin mới ra trường như ti ng gục. Thế nhưng, v chnh bản thn phải tồn tại để cn lo cho bầy em. Ti trụ lại được với bao thử thch, p đặt của con người lẫn thin nhin.

L tuần đường, chng ti khng phải ăn bếp tập thể như cng nhn dưỡng lộ. Chng ti tự nấu ăn theo từng ca. Chắt chiu để dnh từng lon gạo cht đường cht nước mắm mua từ tem phiếu, tiu d sẻn từ 48 đồng tiền lương để c cht tiền, cht thực phẩm mang về phụ với b chị nui cc em ti.

Thỉnh thoảng, tranh thủ theo tu về Đ Nẵng trong đm khuya đem cht thực phẩm t ỏi để dnh v t tiền thăm tụi em xong l đn tu đm quay lại Bi Kả. Ti bổng dưng như biến mất với bạn b v người thn trong một thời gian di. Ban đm đi tuần đường, ban ngy ngủ b lấy sức tối đi lm. Ti xanh xao đến bợt người cng với đầu tc di mấy thng khng cắt. Mỗi lần c đon kiểm tra ti lại tm cch đi đu đ. (Thời đ cấm để tc di). Ngy thng qua đi, con đường sắt trở nn quen thn như con đường về nơi chn nhau cắt rn. 16 km/ngy, thử nhn ln 365 ngy trong năm. Ti đ đi v về bao nhiu cy số trn cng một đọan đường?

Buồn nhất l dịp tết nguyn đn, nhm độc thn dnh ưu tin cho nhm c gia đnh về nghỉ trước tết. Chiều cuối cng của năm, chuyến tu khch cuối cng trong ngy được php dừng 1pht để đn cng nhn về nghỉ tết. Một hồi ci di vang ln, những ci vẫy tay của đồng nghiệp, Lẻ loi, tủi thn chng ti khc a như trẻ con. Đm trừ tịch cũng khng l ngoại lệ, chng ti vẫn tuần đường đều đặn. Chỉ c cht niềm vui l được thng bo sẽ c cn bộ đi gong my (giống một chiếc xe Jeep chạy được trn đường rail chở được 4 5 người)  kiểm tra v chc tết trước lc đn giao thừa. Một gi bnh kẹo, thuốc l v tr một lời chc x giao, 1 pht rồi đi ngay.

Sng sớm, chuyến tu đầu tin trong năm, chạy qua chầm chậm, ti xế ko ci cho năm mới.

Tết của ti trong những năm ở Bi Kả l thế đấy.

Đm đm, từ 20:00 đến 4:00 ti lầm lủi trong đm với hnh trang l: cờ, đn, kn, pho v chiếc cl 22 bất kể mưa nắng, gi bo. Trong đm đen chung quanh l bng tối dy đặt của ni rừng. Những đm trăng sng th khc, dưới nh trăng  rừng cy, ni   đ tạo thnh những hnh th kỳ dị. Gạt đi những nổi lo sợ vẫn vơ, ti bước đều với chiếc gậy trn tay v ci đn bốn mặt bốn mu soi từng bước đi trong đm.

Khng nhanh, khng chậm bước đều m thầm. Nếu đi chung ca ti c thm đồng nghiệp đi sau hoặc trước ti vi mt. Im lặng mi bước, mắt căng ra theo di từng con bu-lng, mối nối. Niềm vui bất chợt đến l tiếng ci tu v nh đn pha từ đầu my. Xoay mặt đn xanh về hướng tu bo an ton v được đp lại bằng một hồi ci ngắn.

Nhưng m đềm của thng ngy ở Bi Kả rồi cũng chấm dứt. Một sự thay đổi, v tế nhị l do chnh thức khng ai ni ra. Ti v vi đồng nghiệp c quyết định thuyn chuyển vo ga Ph Cang, Thăng Bnh.

Gi từ ni rừng Bi Kả Hải Vn, nơi ti tồn tại trong 3 năm qua. Buồn lắm, thế l khng cn dịp ngắm những suối my trắng xa từ trn đỉnh Hải Vn trn xuống bng bạc thung lũng. Khng cn nhn thấy cơn cuồng nộ của những con suối trong ma mưa lũ. Những cơn rt run người.

 

Đổi thay, sự thường tnh.

Từ ngy 5/6/2005 đ thng hầm đường bộ Hải Vn sau 5 năm thi cng. Nổi m ảnh đến căng thăng của li xe khi qua đy khng cn nữa. Đường đo giờ vắng vẻ, chi c cc loại xe bị cấm qua lưu thng qua hầm mới phải vượt đo.

Đường sắt giờ cũng c nhiều đổi thay, cho kịp với sự pht triển của giao thng đi lại. Từ 80 giờ cho hnh trnh bắc nam ngy thng xe kỹ thuật 31.12.1976, nay chỉ cn trn 30 tiếng.

Mỗi khi c dịp đi tu lửa qua Hải Vn, nhn lại cảnh cũ ngy no, lng chợt nghe thong hiu hắt của một thời gian kh xa xăm.

                Cho Hải Vn, cho Bi Kả.

                                                                               L Quang Thọ


30/8/2013 - Bi dự thi số 19